Ngũ cốc lợi sữa chưa được chứng minh là làm tăng lượng sữa mẹ. Theo Học viện Y khoa Nuôi con bằng sữa mẹ (ABM), bằng chứng về các loại thực phẩm và thảo mộc “lợi sữa” hiện còn rất hạn chế, còn yếu tố quyết định lượng sữa là cho bé bú hoặc hút sữa thường xuyên và hiệu quả. Ngũ cốc vẫn có ích cho mẹ đang cho con bú, nhưng theo cách khác: bổ sung năng lượng, chất xơ và là một bữa phụ nhanh trong những tháng đầu bận rộn.
Dưới đây là những gì khoa học nói về ngũ cốc lợi sữa, điều gì thật sự giúp mẹ có nhiều sữa, và cách chọn, cách dùng ngũ cốc cho đúng với vai trò của nó.
Ngũ cốc lợi sữa là gì?
Ngũ cốc lợi sữa là các loại bột hoặc sữa ngũ cốc được bán với công dụng hỗ trợ tiết sữa. Thành phần thường gặp là yến mạch, lúa mạch, gạo lứt, các loại đậu như đậu xanh, đậu đen, đậu nành, và các loại hạt như mè đen, hạt sen, óc chó. Một số sản phẩm còn thêm thảo mộc như cỏ cà ri, thì là.
Những nguyên liệu này đều bổ dưỡng. Câu hỏi đáng đặt ra là chúng có thật sự làm sữa về nhiều hơn như lời quảng cáo hay không.
Ngũ cốc lợi sữa có thật sự làm tăng sữa không?
Hiện chưa có bằng chứng đủ mạnh. Hướng dẫn lâm sàng số 9 của Học viện Y khoa Nuôi con bằng sữa mẹ (ABM Clinical Protocol #9, bản sửa đổi 2018) đánh giá các chất được dùng để tăng tiết sữa, và kết luận rằng bằng chứng cho thực phẩm và thảo mộc còn hạn chế, chưa đủ để khuyến nghị chung.
Hiệp hội Nuôi con bằng sữa mẹ Úc (ABA) cũng nhận xét rằng phần lớn các thực phẩm “lợi sữa” chưa từng được nghiên cứu bài bản. Một nghiên cứu gần đây còn cho thấy bánh quy lợi sữa không làm tăng lượng sữa so với bánh quy thông thường.
| Điều thường nghe | Thực tế |
|---|---|
| Uống ngũ cốc lợi sữa sẽ “sữa về ướt áo” | Chưa có nghiên cứu nào chứng minh. Lượng sữa phụ thuộc chủ yếu vào việc sữa được lấy ra thường xuyên |
| Yến mạch chắc chắn làm tăng sữa | Được dùng phổ biến nhưng bằng chứng còn rất ít |
| Ăn càng nhiều ngũ cốc càng nhiều sữa | Không. Ăn quá nhiều chỉ thêm năng lượng thừa |
| Ngũ cốc lợi sữa thay được việc cho bú thường xuyên | Không. ABA lưu ý các chất lợi sữa chỉ có tác dụng khi sữa được lấy ra đều đặn và hiệu quả |
Nếu ngũ cốc không phải yếu tố chính, câu hỏi tiếp theo là điều gì mới thật sự quyết định lượng sữa.
Điều gì thật sự quyết định lượng sữa mẹ?
Sữa mẹ hoạt động theo nguyên tắc cung theo cầu: sữa được lấy ra càng thường xuyên và càng hiệu quả, cơ thể càng sản xuất nhiều. Những yếu tố quan trọng nhất gồm:
- Cho bú thường xuyên. Trẻ sơ sinh thường bú khoảng 8–12 lần mỗi ngày đêm. Cho bé bú theo nhu cầu, không cố giãn cữ bú.
- Bé ngậm bắt vú đúng. Ngậm sai khiến bé bú không ra sữa, vú không được làm trống, lâu dần sữa giảm.
- Hút sữa khi xa con. Khi đi làm hoặc bé nằm viện, hút sữa theo nhịp gần với nhịp bú của bé.
- Nghỉ ngơi và giảm căng thẳng. Mẹ mệt mỏi, căng thẳng kéo dài dễ khiến việc cho bú khó khăn hơn.
- Ăn đủ và uống đủ nước theo cơn khát. Không cần ép uống quá nhiều nước.
Nếu bé chậm tăng cân, ít tã ướt hoặc mẹ đau khi cho bú, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên viên tư vấn sữa mẹ sớm. Đây là những dấu hiệu cần được kiểm tra, không nên chỉ tăng ngũ cốc rồi chờ.
Hiểu đúng như vậy rồi, ngũ cốc vẫn có chỗ đứng riêng trong chế độ ăn của mẹ.
Vậy ngũ cốc giúp gì cho mẹ đang cho con bú?
Ngũ cốc giúp mẹ đáp ứng nhu cầu năng lượng tăng thêm khi cho con bú. Theo Hướng dẫn Chế độ ăn cho người Mỹ 2020–2025, mẹ cho con bú cần thêm khoảng 330 kcal mỗi ngày trong 6 tháng đầu và khoảng 400 kcal mỗi ngày trong 6 tháng tiếp theo so với trước khi mang thai.
- Năng lượng: một ly ngũ cốc khoảng 100 kcal đáp ứng được gần một phần ba lượng tăng thêm này.
- Chất xơ: giúp hạn chế táo bón, vấn đề rất hay gặp sau sinh.
- Tiện lợi: pha trong một phút, phù hợp những lúc vừa cho bé bú xong mà chưa kịp nấu ăn.
- Đa dạng nguyên liệu: một ly có cả ngũ cốc, đậu và hạt, bổ sung cho bữa ăn còn đơn điệu sau sinh.
Muốn ngũ cốc phát huy đúng vai trò này, mẹ cần chọn đúng loại.
Cách chọn ngũ cốc cho mẹ cho con bú
- Ít hoặc không đường. Nhiều sản phẩm lợi sữa có thêm đường hoặc mạch nha để dễ uống. Xem cách đọc nhãn trong bài ngũ cốc không đường.
- Thành phần ghi rõ ràng, có ngũ cốc nguyên hạt đứng đầu danh sách.
- Cẩn thận với thảo mộc thêm vào. Cỏ cà ri và một số thảo mộc khác có thể gây khó chịu tiêu hóa ở mẹ hoặc bé. Nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.
- Tránh sản phẩm hứa hẹn quá mức như “sữa về ướt áo sau 3 ngày”.
- Để ý dị ứng. Đậu phộng, đậu nành, hạt cây là những thành phần hay gây dị ứng. Nếu bé nổi mẩn, quấy khóc bất thường sau khi mẹ dùng sản phẩm mới, hãy tạm ngưng và hỏi bác sĩ.
Cách dùng ngũ cốc khi đang cho con bú
Một đến hai ly mỗi ngày là đủ. Mẹ có thể uống sau cữ bú buổi sáng hoặc làm bữa phụ buổi chiều, kèm một cốc nước. Ngũ cốc nên đi cùng bữa ăn đa dạng gồm đạm (thịt, cá, trứng, đậu phụ), rau xanh và trái cây, không dùng để thay bữa chính.
Sữa hạt ngũ cốc Green Nutri cho mẹ sau sinh
Sữa hạt 25 Green Nutri có 105 kcal và 3g chất xơ mỗi khẩu phần 25g, không đường tinh luyện, không lactose, từ 25 loại ngũ cốc, đậu và hạt như yến mạch, lúa mạch, mè đen, hạt sen, đậu xanh. Green Nutri không quảng cáo sản phẩm là “kích sữa”. Vai trò của nó là một bữa phụ đủ chất, pha nhanh.
Sản phẩm có tảo spirulina. Theo cơ sở dữ liệu e-lactancia, spirulina được xếp ở mức khá an toàn khi cho con bú nếu đến từ nguồn có kiểm soát chất lượng. Nếu mẹ còn băn khoăn hoặc bé có cơ địa dị ứng, hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
Câu hỏi thường gặp về ngũ cốc lợi sữa
Sau sinh bao lâu thì uống ngũ cốc lợi sữa được?
Mẹ sinh thường có thể uống ngay khi ăn uống bình thường trở lại. Mẹ sinh mổ nên chờ bác sĩ cho phép ăn uống bình thường. Không có mốc tuần cụ thể nào bắt buộc phải chờ.
Uống ngũ cốc lợi sữa có tăng cân không?
Có thể, nếu uống thêm ngoài khẩu phần hoặc chọn loại nhiều đường. Một đến hai ly loại ít đường mỗi ngày thường nằm trong phần năng lượng tăng thêm khi cho con bú. Xem thêm bài dùng ngũ cốc lợi sữa sau sinh có tăng cân không.
Ngũ cốc lợi sữa có ảnh hưởng đến bé không?
Phần lớn ngũ cốc là thực phẩm thông thường nên ít ảnh hưởng. Điều cần để ý là dị ứng và thảo mộc thêm vào. Nếu bé có biểu hiện lạ sau khi mẹ dùng sản phẩm mới, hãy ngưng và hỏi bác sĩ.
Tự làm ngũ cốc lợi sữa hay mua sẵn tốt hơn?
Tự làm giúp chủ động nguyên liệu và không lo đường. Mua sẵn tiện hơn và có ghi thành phần, nhưng cần đọc nhãn. Hướng dẫn tự làm có trong bài các bước làm ngũ cốc lợi sữa tại nhà.
Mẹ ít sữa nên làm gì trước tiên?
Như đã nói ở trên, việc đầu tiên là cho bé bú thường xuyên hơn, kiểm tra cách bé ngậm bắt vú, và hút thêm sữa sau cữ bú nếu cần. Ngũ cốc chỉ là phần hỗ trợ dinh dưỡng. Nếu tình trạng không cải thiện sau vài ngày, hãy gặp chuyên viên tư vấn sữa mẹ.
Đọc thêm:
- Nguyên nhân mất sữa và cách kích sữa sau sinh
- Mẹ sau sinh nên ăn gì, kiêng gì để lợi sữa
- Cách xử lý tắc tia sữa sau sinh
Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo về dinh dưỡng, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên viên tư vấn sữa mẹ. Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Nguồn tham khảo:
1. Academy of Breastfeeding Medicine. ABM Clinical Protocol #9: Use of Galactogogues in Initiating or Augmenting Maternal Milk Production, Second Revision 2018.
2. Australian Breastfeeding Association. Galactagogues (substances used to increase supply).
3. U.S. Department of Agriculture, U.S. Department of Health and Human Services. Dietary Guidelines for Americans, 2020–2025.
4. e-lactancia.org. Spirulina – mức độ an toàn khi cho con bú.